Geen stressvol eindexamen meer, maar bewijzen dat je competent bent gedurende je gehele opleiding. Dat is Lerend Kwalificeren, een nieuwe methode met veel praktijkopdrachten die veel beter aansluit bij hoe studenten leren en werken. De organisatie van de opleiding en de rol van docenten is fundamenteel anders. Het LMS en portfolio gaan een cruciale rol spelen en in dit artikel gaan we hier dieper op in.
Wat is lerend kwalificeren?
Lerend Kwalificeren is een moderne aanpak in het MBO/ROC die werkplek en klaslokaal slim combineert om studenten op te leiden. Het gaat dus niet alleen om leren op de werkvloer, maar om een samenhangend proces waarbij de school een cruciale rol speelt.
De student leert enerzijds door directe, praktijkgerichte lessen op school (de theoretische basis en essentiële vaardigheden) en anderzijds door werkzaamheden en opdrachten in een echt bedrijf. De school en het bedrijf zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de begeleiding. In plaats van één groot eindexamen aan het eind, verzamelt de student doorlopend bewijzen (zoals werkstukken, feedback en projecten) in een e-portfolio. Dit ‘dossier’ laat de hele ontwikkeling zien en toont aan dat de student klaar is voor het beroep, wat leidt tot het officiële diploma. Het draait om programmatisch toetsen: de focus ligt op de groei en de totale bekwaamheid, niet op losse cijfers. Het idee is dat je hiermee een hogere mate van betrouwbaarheid krijgt over de competentie van studenten omdat je de gehele ontwikkeling over een langere tijd beoordeelt.
Dit concept staat in contrast met de traditionele manier van toetsen, waarbij vaak een enkele summatieve toets (een toets met een zak-/slaagbeslissing) aan het einde van een leereenheid wordt afgenomen.
- Het grootste voordeel voor toekomstige werkgevers: studenten leren wat ze écht nodig hebben voor de baan, waardoor ze sneller en beter inzetbaar zijn. De opleiding sluit veel beter aan bij de werkzaamheden binnen het bedrijf.
- De grootste voordelen voor studenten: zij leren veel meer op een manier die bij hen past, ze doen direct realistische werkervaring op en ze kunnen in hun eigen tempo leren.
Wat is de impact op het onderwijs?
De introductie van lerend kwalificeren heeft een fundamentele impact op de organisatie van het middelbaar beroepsonderwijs (MBO) en regionale opleidingscentra (ROC’s). Deze nieuwe methode verschuift de focus van het toewerken naar een eindexamen op één moment naar het continu kwalificeren van de ontwikkeling en competenties van studenten. De traditionele manier van lesgeven en toetsing kan je niet langer hanteren. MBO’s en ROC’s moeten hun onderwijs veel modulairder inrichten. Dit vergt niet alleen een totaal andere organisatie van je onderwijs, maar ook een andere rol van de docenten.
Traditioneel vs. Lerend Kwalificeren: wat zijn de verschillen?
Lerend Kwalificeren is dus meer dan alleen een nieuwe naam; het is een fundamenteel andere filosofie over hoe studenten competenties verwerven en bewijzen.
Voorbeeld bij traditionele methode: een student van de opleiding tot verpleegkundige maakt na een half jaar een schriftelijke toets over een voorbehouden handeling zoals injecteren. Haalt de student een voldoende? Da’s mooi en de student is gekwalificeerd op dit onderdeel
Voorbeeld bij lerend kwalificeren: diezelfde student bouwt in een e-portfolio gaandeweg bewijs op. Ze krijgt les en gaat praktijkopdrachten doen. Ze filmt zichzelf tijdens het aanleggen van een infuus, verzamelt feedback van de werkbegeleider na een overdracht, en reflecteert op wat goed ging en wat beter kan. De focus ligt op het aantonen van het competent zijn in de praktijk, in plaats van alleen het reproduceren van kennis.
Dit is de verschuiving: van controle door de instelling naar eigenaarschap van de student.
| Aspect | Traditioneel Leren | Lerend Kwalificeren |
|---|---|---|
| Doel van opleiding | Kennis opdoen en reproduceren voor een momentopname (examen) | Competenties ontwikkelen en aantonen via doorlopend bewijs |
| Rol van de student | Passief ontvanger van lesstof | Eigenaar van het eigen leerproces inclusief actieve bijdrage hieraan |
| Bewijslast | Vaste, vaak schriftelijke, toetsen of examens | e-portfolio met bewijzen uit de praktijk (video, feedback, reflectie, etc.) |
| Focus | Wat weet je op het examenmoment? | Wat kun je in de praktijk en hoe toon je dit aan? |
| Beoordeling | Eenmalige beoordeling aan het eind van een periode | Doorlopende feedback en beoordeling door opleiding en werkveld |
De rol van Moodle en het e-portfolio
Natuurlijk heb je, om deze overgang te maken, de juiste tools nodig. Hier komt Moodle als Leermanagementsysteem (LMS) en de inzet van een e-portfolio als Mahara om de hoek kijken. Ze zijn de essentiële onderdelen in de opleiding nieuwe stijl.
Moodle als modulair LMS
Moodle is het meest gebruikte open source LMS ter wereld. Voor Lerend Kwalificeren is Moodle erg goed in te zetten, want het is modulair en erg flexibel en schaalbaar. Het is als het ware het digitale ‘regiecentrum’ van de leerreis van studenten.
- Organisatie van de leermodules: In Moodle creëer je de leerpaden en bied je de interactieve leermaterialen aan. Je kunt diverse activiteiten, zoals opdrachten en fora, inrichten die de student helpen om de benodigde bewijzen te verzamelen voor het e-portfolio. Dit vermindert gedoe voor de student.
- Voortgang inzichtelijk maken: Moodle helpt je bij het volgen van de voortgang van de student in relatie tot de competenties. Je kunt als begeleider snel zien waar de student zich bevindt op zijn pad naar competentie.
- Integratie met SIS: elke opleiding moet de registratie van leerresultaten op orde hebben om verantwoording af te leggen. Een studenteninformatiesysteem (SIS) wordt hiervoor ingezet en middels een integratie kan je zorgen dat de resultaten uit Moodle direct in je SIS komen te staan. Dit scheelt handwerk en fouten bij de verwerking en docenten kunnen meer tijd besteden aan het begeleiden van de studenten.
De Praktijk in beeld met een E-portfolio
Het e-portfolio is een systeem waarbij iedere student zijn/haar eigen afgeschermde ruimte heeft. Dit wordt vaak het ontwikkelportfolio genoemd. In deze ruimte worden bewijsstukken verzameld van praktijkopdrachten. Als de student aan de praktijkbegeleider en/of docent wil aantonen dat hij/zij voldoet aan bepaalde competenties, dan plaats de studenten bewijsstukken uit het ontwikkelportfolio in een presentatieportfolio, ook wel bekwaamheidsportfolio genoemd.
Belangrijk bij het werken met een e-portfolio is dat de student eigenaar is van zijn/haar eigen e-portfolio. Niet de docent(en) of de opleiding. Alleen de student bepaalt wat er in het e-portfolio komt te staan. Een docent die zelf iets in het e-portfolio van een student wil veranderen, begaat een cruciale denkfout.
Voordelen van e-portfolio’s
De grootste voordelen van het werken met e-portfolio’s zijn:
- Bewijs verzamelen en verbinden aan competenties: de student verzamelt niet alleen documenten en foto’s, maar koppelt deze bewijzen aan specifieke competenties of leerdoelen van hun opleiding. Zo krijgen ze het gevoel dat ze zelf in controle zijn over hun ontwikkeling en dit is belangrijk voor het eigenaarschap.
- Reflectie stimuleren: een goed e-portfolio dwingt de student tot reflectie. Ze moeten uitleggen waarom dat ingezonden bewijs aantoont dat ze een competentie beheersen. Dit proces leidt tot diepere inzichten en grotere verbondenheid met hun vak.
- Validatie en gerichte feedback: de coach of docent valideert de bewijzen in het e-portfolio, geeft gerichte feedback en vraagt door. Dit is een veel rijkere interactie dan alleen het nakijken van een examen, en het bouwt vertrouwen op van de studenten.
Conclusie
Samen vormen Moodle als modulair LMS en het e-portfolio een krachtige leeromgeving dat het de student mogelijk maakt om ‘lerend te kwalificeren’ en het gewenste succes te behalen. Voor de opleiding een grote ommezwaai, maar noodzakelijk om aan te sluiten bij de moderne arbeidsmarkt.
